Najlepszy nawóz pod ziemniaki to połączenie dobrze przefermentowanego obornika, nawozu wieloskładnikowego NPK oraz azotu dobranego do zasobności gleby i planowanego plonu. Potas i fosfor zwykle stosuje się przed sadzeniem, natomiast azot można podać jednorazowo lub podzielić na dawki. Sprawdź, jak zaplanować nawożenie ziemniaków bez pogorszenia jakości bulw.
Jak przygotować glebę pod ziemniaki?
Plan nawożenia warto rozpocząć od analizy gleby. Badanie określa zawartość przyswajalnego fosforu, potasu i magnezu, a także pomaga ocenić potrzebę wapnowania. Przy większych uprawach przydatne jest również oznaczenie azotu mineralnego w warstwie 0–60 cm.
Znaczenie ma także kierunek użytkowania ziemniaków. Odmiany jadalne, sadzeniaki, ziemniaki przemysłowe i skrobiowe mają różne wymagania, podobnie jak odmiany wczesne i późne. Dawki powinny uwzględniać spodziewany plon, przedplon, rodzaj gleby oraz nawożenie organiczne.
Orientacyjne pobranie składników z plonem 10 ton bulw wraz z odpowiednią masą części nadziemnych wynosi:
| Składnik | Orientacyjne pobranie | Znaczenie w uprawie |
| Azot | 40–45 kg N | Wzrost roślin i wielkość bulw |
| Fosfor | około 15 kg P₂O₅ | Rozwój korzeni i zawiązywanie bulw |
| Potas | 55–65 kg K₂O | Gospodarka wodna i jakość bulw |
| Magnez | 6–8 kg MgO | Przebieg fotosyntezy |
| Siarka | około 6 kg S | Przemiany azotu i budowa białek |
Wartości z tabeli służą do wstępnego szacowania potrzeb. Nie zastępują wyników analizy gleby, ponieważ naturalna zasobność stanowiska może znacznie zmienić zalecaną dawkę.
Na każde 10 ton planowanego plonu ziemniaki potrzebują średnio około 40 kg azotu, 15 kg fosforu i 55–65 kg potasu w przeliczeniu na odpowiednie formy nawozowe.
Czy obornik nadaje się pod ziemniaki?
Obornik poprawia strukturę gleby, zwiększa zawartość próchnicy i dostarcza azotu, fosforu, potasu oraz części mikroelementów. Ziemniaki dobrze reagują szczególnie na dobrze przefermentowany obornik bydlęcy stosowany w dawce 25–30 t/ha.
Najlepszym terminem jest jesień. Obornik należy szybko przykryć orką, aby ograniczyć straty azotu w formie amonowej. Składniki z obornika zastosowanego jesienią są zwykle lepiej wykorzystywane niż z nawozu rozrzuconego tuż przed sadzeniem.
Przy dawce 30 t/ha obornik bydlęcy może wprowadzić orientacyjnie około 150 kg azotu, 80–90 kg fosforu i 180–200 kg potasu. Nie oznacza to jednak, że cała ta ilość stanie się dostępna dla roślin w pierwszym sezonie.
Na glebach lekkich jesienne stosowanie obornika wymaga ostrożności. Mineralizacja materii organicznej może zwiększyć ryzyko przemieszczania składników do głębszych warstw gleby i wód gruntowych.
Jaki nawóz azotowy wybrać?
Azot zwiększa wzrost części nadziemnej, wielkość bulw i zawartość białka. Jego nadmiar prowadzi jednak do bujnego rozwoju łęcin, opóźnia dojrzewanie i może obniżać zawartość skrobi.
Do najczęściej wybieranych nawozów należą mocznik zawierający 46% azotu, nawozy saletrzane, siarczan amonu oraz nawozy wieloskładnikowe z azotem. Na plantacje przeznaczone do wczesnego zbioru lepiej wybierać formy szybko działające, takie jak saletrzak lub saletra amonowa.
Siarczan amonu sprawdza się na stanowiskach o uregulowanym pH, ponieważ może zakwaszać glebę. Na odmiany jakościowe, w tym przeznaczone na chipsy, warto wybierać nawozy o niskiej zawartości chlorków.
Orientacyjne dawki azotu zależą od kierunku produkcji:
| Kierunek uprawy | Termin lub przeznaczenie | Dawka azotu |
| Ziemniaki jadalne | Zbiór po około 60 dniach | około 50 kg N/ha |
| Ziemniaki jadalne | Zbiór po około 75 dniach | około 80 kg N/ha |
| Ziemniaki jadalne | Pełna dojrzałość | 100–180 kg N/ha |
| Sadzeniaki | Produkcja materiału sadzeniakowego | 70–90 kg N/ha |
| Ziemniaki przemysłowe | Frytki, chipsy, mrożonki | 100–150 kg N/ha |
| Ziemniaki skrobiowe | Krochmalnictwo i suszarnictwo | 100–180 kg N/ha |
Przy nieznanej zasobności gleby można przyjąć około 40 kg azotu na każde 10 ton oczekiwanego plonu. Dla plonu 30 t/ha daje to około 120 kg N/ha, ale dawkę trzeba skorygować o azot pochodzący z obornika, gnojowicy, przedplonu i gleby.
Kiedy podać azot?
Pod ziemniaki jadalne i sadzeniaki azot najczęściej stosuje się w całości przed sadzeniem. W przypadku odmian późnych i przemysłowych dawkę większą niż 60 kg N/ha można podzielić.
Pierwsza część obejmuje zwykle 60–70% całkowitej dawki. Drugą aplikuje się przed wschodami albo na początku wzrostu, nie później niż przed zwarciem rzędów.
Przenawożenie azotem może powodować:
- nadmierny rozwój łęcin i opóźnienie gromadzenia plonu,
- ciemniejsze zabarwienie miąższu po ugotowaniu lub uszkodzeniu,
- łuszczenie skórki bulw,
- większą zawartość azotanów,
- mniej skrobi i witaminy C,
- większą podatność na uszkodzenia podczas zbioru,
- gorszą trwałość przechowalniczą.
Dlaczego potas jest tak ważny?
Ziemniaki pobierają dużo potasu, ponieważ bulwy zawierają znaczne ilości wody. Składnik ten reguluje gospodarkę wodną roślin, wspiera przemiany cukrów, wpływa na zawartość skrobi i ogranicza niekorzystne ciemnienie miąższu.
Dobre zaopatrzenie w potas pomaga roślinom lepiej znosić okresowe niedobory opadów. Ogranicza też gromadzenie azotanów i innych niebiałkowych związków azotowych w bulwach.
Średnie pobranie potasu wynosi około 5–6 kg K₂O na tonę bulw. Nie należy jednak automatycznie zwiększać dawki, ponieważ przekroczenie około 180 kg K₂O/ha może pogorszyć parametry jakościowe i prowadzić do nadmiernego pobierania tego składnika.
Jak wybrać nawóz potasowy?
Na glebach cięższych nawozy potasowe można zastosować jesienią i dobrze wymieszać z glebą. Dotyczy to szczególnie soli potasowej, której chlorki powinny mieć czas na przemieszczenie się poza strefę korzeniową.
Na glebach lekkich nawożenie potasem lepiej wykonać wiosną, zwykle około czterech tygodni przed sadzeniem. Termin ogranicza ryzyko wymycia składnika.
Jeżeli zastosowano obornik lub gnojowicę, gleba otrzymała już dodatkową porcję potasu. W takim przypadku warto dobrać nawóz wieloskładnikowy o węższym stosunku fosforu do potasu, np. formułę zbliżoną do Polifoski 6 lub 8.
Na stanowiskach lekkich, ubogich w potas i pozbawionych nawożenia naturalnego można rozważyć nawóz zawierający także siarkę i krzem. Takie rozwiązanie jest szczególnie przydatne tam, gdzie rośliny są narażone na okresową suszę.
Jak zastosować fosfor i nawozy wieloskładnikowe?
Fosfor wspiera rozwój systemu korzeniowego, zwiększa liczbę zawiązywanych bulw i poprawia dojrzewanie. Ziemniaki pobierają go w mniejszych ilościach niż potas, ale niedobór może ograniczyć wykorzystanie pozostałych składników.
Fosfor i potas najlepiej zastosować przed sadzeniem. Nawożenie pogłówne tymi pierwiastkami jest mało wydajne, ponieważ są silnie wiązane przez glebę i nie przemieszczają się łatwo do strefy korzeniowej.
Nawozy NPK mogą ułatwić pracę, lecz ich proporcje powinny odpowiadać rzeczywistym potrzebom stanowiska. Przy ziemniakach często potrzebna jest formuła z przewagą potasu, a nie uniwersalny nawóz o równych zawartościach składników.
Przykładowe systemy nawożenia mogą wyglądać następująco:
| Wariant | Zastosowane nawozy | Orientacyjne dostarczenie na hektar |
| Trzy składniki | Sól potasowa, nawóz NPK, mocznik | około 160 kg N, 60–70 kg P₂O₅, 160–180 kg K₂O |
| Wariant łączony | Korn-Kali, fosforan amonu, saletrosan, mocznik | około 154–171 kg N, 60–72 kg P₂O₅, 160–184 kg K₂O |
| Wariant uproszczony | Polifoska 6 i mocznik | około 162 kg N, 80 kg P₂O₅, 120 kg K₂O |
Podane zestawy są przykładami technologicznymi, a nie uniwersalnymi recepturami. Przy niskiej zasobności potasu dawka może być niewystarczająca, natomiast po zastosowaniu obornika całkowita ilość składnika może okazać się zbyt wysoka.
Kiedy nawozić ziemniaki?
Termin zależy od rodzaju nawozu, typu gleby i fazy rozwojowej roślin. Nawozy organiczne, fosforowe i część potasowych zwykle planuje się jesienią, a nawozy NPK i azot stosuje się najczęściej przed sadzeniem.
W praktyce kalendarz nawożenia można uporządkować następująco:
- Jesienią rozrzuć przefermentowany obornik i przykryj go orką.
- W razie potrzeby wykonaj wapnowanie zgodnie z wynikiem badania pH.
- Jesienią na glebach cięższych zastosuj fosfor i potas.
- Wiosną na glebach lekkich podaj nawozy potasowe oraz wieloskładnikowe.
- Przed sadzeniem zastosuj zaplanowaną dawkę azotu lub jej pierwszą część.
- Drugą dawkę azotu podaj przed zwarciem rzędów, jeśli wymaga tego technologia uprawy.
Gnojowicę na glebach zwięzłych można stosować przed jesienną orką. Na glebach lekkich bezpieczniejszy termin przypada na wczesną wiosnę, przed uprawą roli. Gnojówkę, ze względu na dużą zawartość potasu i małą ilość fosforu, zaleca się stosować wiosną przed sadzeniem.
Czy nawozić ziemniaki po wschodach?
Po wschodach nie powinno się traktować nawożenia dolistnego jako zamiennika prawidłowego przygotowania gleby. Oprysk ma charakter uzupełniający i interwencyjny, szczególnie gdy rośliny wykazują objawy niedoboru lub warunki ograniczają pobieranie składników z podłoża.
Po zwarciu rzędów można zastosować roztwór mocznika o stężeniu około 5%. Zabieg wykonuje się zwykle od dwóch do czterech razy w odstępach około dwóch tygodni, jednak nie należy przeprowadzać go po rozpoczęciu formowania jagód.
Magnez najlepiej uzupełniać w okresie zawiązywania bulw. W zależności od kondycji plantacji wykonuje się dwa lub trzy opryski. Przy niedoborach można również zastosować nawozy zawierające mangan, cynk lub bor.
Jak wykonać oprysk dolistny?
Zabieg najlepiej przeprowadzić rano albo wieczorem, przy temperaturze w pobliżu 15°C i podwyższonej wilgotności powietrza. Woda użyta do przygotowania cieczy powinna mieć około 15–20°C.
Przed połączeniem nawozu z fungicydem lub innym środkiem ochrony roślin trzeba sprawdzić możliwość mieszania obu preparatów. Oprysk wykonany podczas upału, silnego nasłonecznienia albo bezpośrednio przed deszczem może zwiększyć ryzyko uszkodzeń liści i ograniczyć pobranie składników.
