Kiedy siać koniczynę inkarnatkę? Terminy i porady

Trzecia dekada sierpnia to moment, w którym wielu rolników myśli o siewie koniczyny inkarnatki, ale nie każdy jest pewien, czy to dla niego dobry czas. Zastanawiasz się, kiedy siać tę roślinę, żeby dobrze przezimowała i dała mocny plon zielonej masy lub nasion. Z tego artykułu dowiesz się, jakie terminy siewu koniczyny inkarnatki wybrać, jak dopasować je do celu uprawy i jakie błędy omijać.

Kiedy siać koniczynę inkarnatkę?

Kiedy spojrzysz na zalecenia COBORU i doświadczenia gospodarstw takich jak to prowadzone przez Tomasza Pawlaka z Fabianowa, wyraźnie widać, że najczęściej wybierany jest siew pod koniec sierpnia. Ten termin daje roślinie czas na zbudowanie niskiej, ale gęstej murawy i wejście w zimę w fazie 8-12 centymetrów wysokości. Taki łan dobrze znosi chłody i wiosną bardzo szybko rusza z wegetacją.

Inkarnatkę można jednak siać także w innych terminach. Praktyka pokazuje, że siew jesienny, wiosenny i w międzyplonie ozimym sprawdza się w różnych sytuacjach i regionach Polski. Wiele zależy od tego, czy zależy ci na paszy, nasionach czy poprawie struktury gleby oraz od tego, jakie masz stanowisko i jak wygląda przebieg pogody w danym roku.

Siew jesienny

Najbardziej klasyczne rozwiązanie to siew jesienny w plonie głównym po roślinach wcześnie schodzących z pola. W praktyce oznacza to, że świetnie sprawdza się po rzepaku ozimym, jęczmieniu ozimym, życie oraz po mieszankach zbożowo-strączkowych zbieranych na zielonkę. Na wielu plantacjach najlepsze wyniki uzyskuje się, gdy wysiew następuje w III dekadzie sierpnia.

Tak wysiana koniczyna zdąży wytworzyć rozetę liści i mocny system korzeniowy, a ponad glebę wychodzi zwarty łan wysokich na nieco powyżej 10 cm roślin. Doświadczenie Tomasza Pawlaka pokazało, że właśnie taka wysokość startowa jesienią sprzyja dobremu przezimowaniu nawet przy nie zawsze łagodnej zimie. Zbyt późny siew lub siew po zbyt późno skoszonym przedplonie powoduje słabszy rozwój roślin i większe ryzyko ubytków po zimie.

Siew wiosenny

Siew wiosenny inkarnatki stosuje się rzadziej, ale ma swoje miejsce w technologii uprawy. Stosuje się go głównie wtedy, gdy jesienią wymarzła koniczyna czerwona i trzeba szybko obsiać pole rośliną motylkową. W takich sytuacjach sięga się właśnie po koniczynę krwistoczerwoną, bo dobrze rośnie na glebach lżejszych niż typowa koniczyna łąkowa.

Przy siewie wiosennym trzeba liczyć się z inną dynamiką rozwoju. Zieloną masę zbiera się z reguły na przełomie lipca i sierpnia, a rośliny wchodzą w fazę kwitnienia w pełni lata. Siew w tym terminie ma sens głównie na paszę lub jako element krótkiego płodozmianu, gdy planujesz po inkarnatce roślinę następczą, na przykład kukurydzę na kiszonkę.

Siew w międzyplonach ozimych

Coraz więcej gospodarstw sięga po inkarnatkę w mieszankach międzyplonowych. Jest ona chętnie łączona z życicą wielokwiatową, życicą trwałą oraz wyką ozimą. Takie mieszanki wysiewa się po zbożach ozimych lub innych roślinach wcześnie schodzących z pola, również najczęściej w końcówce sierpnia.

W międzyplonie ozimym inkarnatka ma nieco inne zadanie. Dostarcza zielonej masy, ale przede wszystkim wiąże azot atmosferyczny i wzbogaca glebę w materię organiczną. Dzięki temu świetnie przygotowuje stanowisko pod kukurydzę, buraki pastewne, ziemniaki czy tytoń i poprawia strukturę gleb lekkich, na których tradycyjna koniczyna łąkowa radzi sobie gorzej.

Jak dobrać termin siewu do celu uprawy?

Jedno pytanie wraca w rozmowach z rolnikami najczęściej: siejesz inkarnatkę na paszę, na nasiona czy głównie jako poplon poprawiający glebę. Cel uprawy bezpośrednio wpływa na to, kiedy sięgasz po siewnik, jaką normę wysiewu wybierasz i jak planujesz koszenie. Inaczej postąpisz, jeśli chcesz zebrać zielonkę o wysokiej wartości białkowej, a inaczej przy plantacji nasiennej.

Różnice między technologiami najlepiej widać, gdy zestawi się terminy siewu, przeznaczenie i orientacyjne terminy zbioru w jedno miejsce. Zestawienie ułatwia szybkie dopasowanie strategii do twojej sytuacji polowej i możliwości sprzętowych.

Inkarnatka na paszę

Koniczyna krwistoczerwona to roślina, którą zwierzęta bardzo chętnie zjadają do momentu, gdy łodygi są miękkie i soczyste. Gdy wejdzie w pełnię kwitnienia, łodygi szybko drewnieją i wartość pokarmowa zdecydowanie spada. Z tego powodu przy produkcji paszy liczy się właściwe zgranie terminu siewu i zbioru.

Przy siewie jesiennym zieloną masę zbiera się zwykle tuż przed pełnią kwitnienia, pod koniec maja. Tomasz Pawlak w swoim gospodarstwie zaobserwował, że skoszenie młodych, jeszcze niezdrewniałych roślin pozwala na dobry odrost i zagęszczenie łanu. Te odrośnięte rośliny lepiej wchodzą w zimę, o ile nie kosi się ich zbyt późno. Zbyt późne koszenie jesienią skutkowało u niego słabszym przezimowaniem, mimo łagodnej zimy.

Inkarnatka na nasiona

Uprawa inkarnatki na nasiona w Polsce nadal jest rzadkością, ale doświadczenia plantatorów takich jak wspomniany rolnik z powiatu pleszewskiego pokazują, że może być opłacalna. W Krajowym Rejestrze COBORU znajduje się jedna odmiana koniczyny krwistoczerwonej Opolska, wyhodowana przez Małopolską Hodowlę Roślin. Jest to odmiana jednokośna, dająca średnio około 5 q/ha nasion i 20-30 q/ha słomy.

Plantacje nasienne zakłada się zwykle na glebach nieco uboższych i płytszych niż te przeznaczane pod koniczynę czerwoną. Siew można wykonać jesienią lub wiosną, ale norma wysiewu jest obniżona o 20-30% w porównaniu z uprawą na paszę. Z kolei rozstawa rzędów wynosi tu 25-35 cm, co ułatwia późniejszą pielęgnację i lepsze doświetlenie roślin, a w efekcie lepsze wiązanie nasion.

Inkarnatka jako poplon i roślina miododajna

Inkarnatka świetnie sprawdza się jako poplon ozimy, szczególnie na glebach lekkich, piaszczysto-gliniastych i na szczerkach. Na takich stanowiskach poprawia strukturę, zwiększa zawartość próchnicy i wiąże duże ilości azotu atmosferycznego dzięki bakteriom brodawkowym. Dla wielu gospodarstw jest to sposób na realne ograniczenie zakupu nawozów azotowych.

Warto też pamiętać o jej roli w gospodarstwach nastawionych na pszczoły. Krwistoczerwone, stożkowate kwiatostany inkarnatki bardzo dobrze nektarują, a roślina jest chętnie oblatywana przez pszczoły i inne owady zapylające. Dzięki temu może stanowić cenny pożytek w okresie, gdy inne gatunki kończą kwitnienie, a jednocześnie przygotowuje pole pod kolejną roślinę uprawną.

Najczęściej polecanym terminem siewu koniczyny krwistoczerwonej jest trzecia dekada sierpnia, która pozwala roślinie dobrze zbudować system korzeniowy przed zimą.

Jak przygotować stanowisko pod inkarnatkę?

Koniczyna inkarnatka ma mniejsze wymagania wodne niż klasyczna koniczyna łąkowa, ale nadal potrzebuje dobrze dobranego stanowiska. Najlepiej rośnie na glebach gliniastych oraz piaszczysto-gliniastych, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego. Optymalne pH to około 5,5-6,5, choć zalecenia odmiany Opolska mówią nawet o lekkim odczynie zasadowym przy dobrym uwilgotnieniu.

Na glebach zlewnych inkarnatka rośnie wyraźnie słabiej. Na takich stanowiskach częściej obserwuje się wymarzanie, gnicie szyjki korzeniowej i większe problemy z chorobami podstawy pędów. Z kolei na glebach lekkich, ale dostatecznie wilgotnych wiosną, radzi sobie bardzo dobrze i może zastąpić bardziej wymagającą koniczynę czerwoną.

Gleba i nawożenie

Dobrze przygotowana rola pod inkarnatkę powinna być starannie wyrównana i wolna od zastoisk wody. Roślina ma cienki, długi korzeń palowy sięgający nawet do 90 cm, który wytwarza liczne odgałęzienia w warstwie ornej. Dzięki temu korzysta z wody i składników pokarmowych z głębszych warstw, ale nie lubi, gdy wierzchnia warstwa długo pozostaje mokra.

W kwestii nawożenia wielu rolników stawia na oszczędność. Tomasz Pawlak stosuje około 100 kg Polifoski 5 i 100 kg wapna z magnezem na hektar, co wystarcza na dobry start plantacji. Oficjalne zalecenia mówią o nawożeniu jedynie potasem do 120 kg/ha K2O i fosforem do 80 kg/ha P2O5. Z kolei nawożenia azotem nie trzeba zwiększać, bo inkarnatka wiąże azot atmosferyczny dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi.

Przedplony i klimat

Najlepsze przedplony to te, które szybko schodzą z pola i pozostawiają stanowisko w dobrej kulturze. W praktyce świetnie sprawdza się rzepak ozimy, żyto, jęczmień ozimy, wczesne ziemniaki oraz mieszanki zbożowo-strączkowe zbierane na zieloną masę. Na zachodzie kraju inkarnatkę uprawia się także po pszenicy, szczególnie gdy zależy ci na międzyplonie ozimym z udziałem roślin motylkowych.

Roślina jest wrażliwa na mrozy rzędu -8 do -10°C przy braku okrywy śnieżnej, dlatego najlepiej udaje się w łagodniejszym klimacie południowo-zachodniej Polski. Zbyt gruba i długo zalegająca pokrywa śnieżna, późna sucha wiosna oraz wiosenne przymrozki też potrafią wyrządzić szkody. Właściwy termin siewu i odpowiednia faza rozwoju przed zimą mają tu duże znaczenie, bo decydują o tym, jak rośliny przetrwają trudniejszy okres.

Inkarnatka może wracać na to samo pole co 3-4 lata, co ułatwia planowanie zmianowania nawet w mniejszych gospodarstwach nastawionych na paszę.

Jak siać koniczynę inkarnatkę krok po kroku?

Siew inkarnatki wydaje się prosty, ale jego szczegóły mocno wpływają na późniejszy wygląd łanu. Norma wysiewu, rozstawa rzędów i głębokość siewu decydują o tym, czy rośliny będą się dobrze krzewić, czy też zaczną ze sobą konkurować o światło i wodę. Właśnie tu najłatwiej o błędy, które później trudno naprawić.

W oficjalnych zaleceniach i praktyce doświadczonych gospodarstw przewija się kilka stałych wartości. Dotyczą one ilości wysiewu 15-20 kg/ha, rozstawy rzędów 15-20 cm oraz głębokości siewu 1-2 cm, przy czym przy uprawie na nasiona rozstawę się zwiększa, a normę wysiewu obniża. Warto trzymać się tych zakresów, dostosowując je lekko do jakości nasion i warunków na polu.

Norma wysiewu i rozstawa rzędów

Przy uprawie na paszę lub w poplonie ozimym zalecana norma wynosi 15-20 kg nasion na hektar. Rozstawa rzędów na poziomie 15-20 cm sprawia, że rośliny szybko zakrywają międzyrzędzia i skutecznie zagłuszają chwasty. Koniczyna sama potrafi ograniczyć zachwaszczenie, co potwierdziły plantacje, na których wykonano tylko pojedynczy zabieg zwalczający chwasty jednoliścienne, a resztę pracy wykonał gęsty łan inkarnatki.

Ciekawie wygląda doświadczenie Tomasza Pawlaka, który w jednym sezonie wysiał 19 kg nasion na hektar w siewie czystym. Przy dobrej jakości nasion obsada okazała się zbyt gęsta, rośliny zaczęły ze sobą konkurować i nie rozkrzewiły się tak, jak powinny. Na innym polu użył niższej, wręcz zaniżonej normy wysiewu, dodając do mieszanki seradelę, i tam łan wyszedł lepiej, z mocniejszym odrostem po jesiennym koszeniu.

Technika siewu i pielęgnacja

Ze względu na duże, jajowate nasiona, największe spośród koniczyn, inkarnatka wymaga dokładnego ustawienia siewnika. Nasion nie warto umieszczać zbyt głęboko, bo optymalna głębokość siewu to 1-2 cm. Zbyt głęboki siew opóźnia i lokalnie ogranicza wschody, co jest szczególnie widoczne na glebach cięższych.

W czasie wegetacji można wspomóc rośliny pojedynczym zabiegiem herbicydowym. Przy silniejszym zachwaszczeniu dopuszcza się zastosowanie preparatu Basagran, gdy rośliny osiągną wysokość 10-15 cm. Trzeba mieć jednak świadomość, że inkarnatka należy do roślin małoobszarowych, więc odpowiedzialność za dobór środka i dawki spoczywa na użytkowniku. W sprzyjających warunkach wilgotnościowych trzeba także obserwować plantację pod kątem mączniaka, fuzarioz, rdzy oraz zgnilizn młodych pędów.

W kontekście odpowiedniego przygotowania pola pod siew, warto wyróżnić kilka czynności, które szczególnie pomagają uzyskać równy łan:

• staranna uprawa pożniwna po rzepaku, zbożach ozimych lub ziemniakach,
• wyrównanie powierzchni pola, aby utrzymać stałą głębokość siewu,
• sprawdzenie i ewentualna korekta pH gleby przez wapnowanie,
• rozsianie fosforu i potasu przedsiewnie i lekkie wymieszanie ich z glebą.

Przy uprawie na nasiona norma wysiewu inkarnatki jest niższa o 20-30%, a rozstawa rzędów szersza, co poprawia wykształcenie kwiatostanów i dojrzewanie strąków.

Jakie błędy przy siewie inkarnatki zdarzają się najczęściej?

Przy całej prostocie tej rośliny rolnicy powtarzają kilka pomyłek. Najczęściej dotyczą one zbyt późnego terminu siewu i zbyt wysokiej normy wysiewu. Zdarza się także niewłaściwy dobór stanowiska oraz nadmierne nawożenie azotowe, które zaburza współpracę roślin z bakteriami brodawkowymi.

O błędach najlepiej mówi praktyka. Tomasz Pawlak zauważył, że plantacje koszone zbyt późno jesienią nie zdążyły wystarczająco odrosnąć i zimą częściowo wypadły, choć zima była łagodna. Na zbyt mokrych fragmentach pól rośliny, które jesienią wyglądały poprawnie, wiosną miały wyraźne ubytki lub rozwijały się bardzo słabo. Z kolei zbyt gęsty siew na innym polu doprowadził do silnej konkurencji między roślinami, które nie zbudowały tak silnych pędów, jak łan wysiany rzadszą normą.

Warto więc zwrócić uwagę na kilka częstych potknięć, które szczególnie wpływają na powodzenie uprawy:

1. opóźnianie siewu jesiennego poza trzecią dekadę sierpnia, gdy gleba zaczyna szybko tracić ciepło,
2. przekraczanie normy wysiewu powyżej 20 kg/ha przy dobrej jakości nasion,
3. wybieranie gleb zlewnych i podmokłych, na których korzeń palowy łatwo gnije,
4. zbyt późne jesienne koszenie, po którym rośliny nie zdążą odrosnąć przed nadejściem mrozów.